صفات الغنم و علاجها أسنانها ، كتاب التصريف ، غريب القرآن ، شرح ابيات المعاياة . « 1 » اخفش در كتاب تفسير معانى القرآن خود ، كه آن را به صورتى محققانه و علمى نگاشته ، ابتدا كلمات قرآن را از ديدگاه لغوى و ادبى بررسى مىكند و سپس به معانى آيات مىپردازد . نسخهء خطى اين كتاب در كتابخانه آستان قدس رضوى به شماره عمومى 1422 موجود است . « 2 » نقل مىكنند كه اخفش روزى مشغول تدريس ادبيات عرب بود . عرب باديه‌نشينى در گوشه‌اى نشسته بود و به سخنان اخفش گوش مىداد و خيلى تعجب مىكرد . اخفش متوجّه او شد و گفت : اى برادر عرب از چه تعجب كرده‌اى ؟ گفت : مىبينم كه شما به زبان ما حرف مىزنيد ، ولى آنچه مىگوييد در زبان ما وجود ندارد . اخفش اين ابيات را سرود : « 3 » ما ذا لقيت من المستعبرين و من * تأسيس نحوهم هذا الذى ابتدعوا إن قلت قافية فيما يكون لها * معنى يخالف ما قاسوا و ما صنعوا قالوا : لحنت و هذا الحرف منخفض * و ذاك نصب و هذا ليس يرتفع و حرّشوا بين عبد اللّه و اجتهدوا * و بين زيد فطال الضّرب و الوجع إنى نشأت بأرض لا شبّ بها * نار المجوس و لا تبنى بها البيع و لا يطأ القرد و الخنزير ساحتها * لكن بها العين و الذّيال الصّدع ما كلّ قولى معروف لكم فخذوا * ما تعرفون و ما لا تعرفون دعوا كم بين قوم قد احتالوا لمنطقهم * و آخرين على إعرابهم طبعوا و بين قوم رأوا شيئا معاينة * و بين قوم رأوا بعض الّذى سمعوا « 4 »

--> ( 1 ) - همان ، ص 42 . ( 2 ) - فهرست الفبايى كتب خطى كتابخانهء آستان قدس رضوى ، ص 533 . ( 3 ) - إنباه الرّواة ، ج 2 ، ص 42 . ( 4 ) - براى اطلاع بيشتر از شرح حال وى ر . ك : اخبار النحويين البصريين ، سيرافى ، 50 - 51 ؛ اشارة التعين ، ص 20 ؛ تاريخ ابى الفداء ، ج 2 ، ص 29 ؛ المختصر فى اخبار البشر ، ج 2 ، ص 29 ؛ تلخيص ابن مكتوم ، ص 77 ؛ شذرات الذهب ، ج 3 ، ص 73 ، طبقات الزبيدى / 45 ؛ طبقات ابن قاضى شهبه ، ج 1 ، ص 355 ؛ وفيات الأعيان ، ج 1 ، ص 208 ؛ عيون التواريخ ، سال 210 ؛ الفهرست ، ص 58 ؛ كشف الظنون ، ج 1 ، صص 201 ، 1391 ، 1438 ، 1451 ، 1463 ، 1670 ، 1729 ، 1730 ، مراتب النحويين ، ص 23 ؛ مرآة الجنان ، ج 2 ، ص 61 ؛ المزهر ، ج 2 ، ص 405 ؛ مسالك الابصار ، ج 2 ،